networking-image
درباره شبکه

نقش شبکه در گسترش سازمان های غیر دولتی همسو

موضوع شبکه و شبکه سازی در دوهه اخیر توجه سازمان های غیر دولتی همسو به ویژه سازمان های غیردولتی کودکان رابه خود جلب کرده است.

همـان گونه که در دهه های پیش، ضرورت سازمان های غیردولتی در جوامـع بشری مطرح شده بود، امروز موضوع شبکه های سازمـان های غیردولتی، به عنوان یک نیاز اساسی و نماد جامعه مدنی مورد توجه فعالان سازمان های مردم نهاد ، قرار گرفته است.

شبکه مجموعه ای ازسازمان های غیردولتی همسو است که براساس اهداف مشترک ودر یک ساختار دمکراتیک به صورت داوطلبانه و آزادانه در اجرای برنامه های مشخص و با در نظر گرفتن استقلال فردی و سازمانی، با یکدیگر همکاری و مشارکت دارند.

شبکه به این علت یک ضرورت اسـت که تعـداد کودکان و نوجوانان آسیـب دیده ودر معرض آسیب به دلایل اقتصادی و اجتماعی در بیشتـر کشورهای جهان، به استناد آمارهای سازمـان های بین المللی روبه افزایـش است و سازمان های غیر دولتی، به تنهایی نمی توانند پاسخگـوی نیازهای کودکان باشند در حالی که شبکه با اتکا به قدرت اعضای خود می تواند در کاهش آسیب ها و کمک به کودکان و نوجوانان، مؤثر باشد.

در ایران شبکه های زنان، محیط زیست و کودکان کار و خیابان شکل گرفته و دست آوردهایی در این زمینه هاحاصل شده است.

براساس این  تجربیات، شبکه  در عین حال که مجموعه ای از سازمان های غیردولتی است در رشد و گسترش این سازمان ها نقش مؤثری دارد واین به علت کارکردهایی است که شبکه به عنوان یک جمع، فراتر از اعضای خود، دارد.

کارکردهای شبکه:

مهم ترین کارکردهای شبکه شامل موارد زیر است:

۱- انباشت قدرت

شبکه سبب افزایش قدرت سازمان های عضو خود می شود و این امر به ویژه در ارتباط با سازمان های دولتی و کانون های قدرت، در گفت و وتحقق اهداف شبکه، تاثیرگذار است.

۲- مبادله اطلاعات

مبادله اطلاعات و دسترسی آزاد اعضاء به آن، آگاهی سازمانهای عضو شبکه را افزایش می دهد وآنان را دراجـرای برنامه ها و فعالیت های خود توانمند می سازد.

۳- ایجاد هویت مشترک

شبکه از آن جا که بر اساس اهداف مشترک شکل می گیـرد، هویـت مشتـرک نیز بین اعضاء ایجاد می کند و این هویت مشترک، شبکه را به عنوان یک مجموعه واحد نمودار می سازد و پایداری آن را تضمین می کند.

۴- تقویت مشارکت

مشارکت یکی از اصول مهم جامعه مدنی است. کار در شبکه، مشارکت فعال اعضا را افزایش می دهد و سبب ترویج آن در جامعه می شود.

ویژگیهای شبکه

شبکه در صورتی می تواند کارکردهای مناسب خود را داشته باشد که از ویژگی های زیر برخوردار باشد:

۱- شناخت اعضای شبکه از یکدیگر

۲- اعتماد متقابل سازمان های عضو شبکه به هم

۳- ارتباط دمکراتیک و آزادانه اعضا با یکدیگر

۴- مدیریت مشارکتی، خلاق و کارآمد شبکه

۵- برنامه ریزی مناسب با نیازهای اعضای شبکه

  •      ساختار شبکه

شبکه به عنوان یک مجموعه واحد دارای ساختاری است که معمولا با ساختار جامعه در ارتباط است و دارای انواع متفاوتی است که به مهم ترین آنها اشاره می شود:

۱- الگوی زنجیره ای

در این الگو سازمانهای عضو به صورت حلقه های زنجیر باهم در ارتباط اند و مرکزیتی وجود ندارد.

۲- الگوی بافتی

در این ساختار، سازمانهای عضو با یکدیگر ارتباط متقابل دارند و مرکزیتی وجود ندارد.

۳- الگوی مرکز ـ پیرامون

دراین الگو یک مرکز وجود دارد که تنظیم کننده روابط ا ست و اعضای شبکه در پیرامون آن قرار دارند و با مرکز در ارتباط اند.

۴- الگوی ترکیبی

این الگو ترکیبی از الگوهای دیگر است که هم دارای مرکزیت است و هم اعضای آن با یکدیگر ارتباط متقابل دارند

  •         چالش ها و مشکلات شبکه

در راه ایجاد شبکه ها به ویژه با توجه به تازه بودن آن، مشکلاتی وجود دارد که به مهم ترین آنها اشاره می شود:

– کمبود مشارکت های مردمی به ویژه در کشورهای در حال توسعه

– مشکلات مالی، اجرایی و قانونی در جامعه

– دشواری کارگروهی به علت کمبود تجربه در این زمینه

– وجود رقابت به جای همکاری بین برخی سازمانهای غیر دولتی

فاطمه قاسم زاده

انجمن  پژوهش های اموزشی پویا

خلاصه پرسش و پاسخ در مورد مبانی مشارکت اجتماعی و شبکه سازی

 

سرمایه اجتماعی چیست؟

سرمایه اجتماعی، حاصل پدیده های زیر است:

۱- اعتماد متقابل

۲- تعامل اجتماعی

۳- احساس هویت جمعی و گروهی

به این ترتیب، عناصر اصلی سرمایه اجتماعی، آگاهی، اعتماد و مشارکت است.

اعتماد به سه صورت خود را نشان می دهد:

۱- اعتماد بین افراد آشنا

۲- اعتماد بین افراد نا آشنا

۳- اعتماد مدنی یا اعتماد بین سازمانها و نهادهای مدنی

مشارکت اجتماعی چیست؟

مشارکت اجتماعی یعنی شرکت فعال و داوطلبانه افراد در سازمانهای جامعه مدنی. بین اعتماد و مشارکت، ارتباط دو سویه وجود دارد یعنی اعتماد سبب مشارکت داوطلبانه افراد و شکل گیری  گروه ها می شود و مشارکت و همکاری افراد، اعتماد بین آنان را تقویت می کند.

این ارتباط را می توان به صورت زیر نشان داد:

اعتماد مدنی افزایش مشارکت اجتماعی، تشکیل نهادهای مردمی، ایجاد شبکه های اجتماعی  بین اعتماد و سرمایه اجتماعی، ارتباط دو سویه وجود دارد. هراندازه در یک گروه اجتماعی، اعتماد بالاتری وجود داشته باشد، سرمایه اجتماعی بیشتری نیز وجود خواهد داشت.                                                                                   

    شبکه چیست؟ (net work)

شبکه یعنی مجموعه ای که بر اساس اهداف مشترک ایجاد شده و کارآن سازماندهی، رفع نیاز ها و توانمند سازی است.

شبکه سازمانهای غیردولتی، در بر گیرنده سازمانهایی است که از نظر اهداف و برنامه، زمینه های مشترک دارند.

به این ترتیب ،سازمانهای غیر دولتی، به دلایل زیر، تشکیل شبکه می دهند.

۱- دغدغه های مشترک (comman kmat)

۲- تهدیدهای مشترک (threats)

 ۳- اهداف مشترک (Goals)

ساختارهای شبکه کدام ها هستند؟

شبکه دارای ساختارها یا الگوهایی است که مهم ترین آنها ارائه می گردد:

۱- ساختار تک محوری یا مرکزی

در این ساختار شبکه در مرکز و سازمان های عضو در اطراف آن هستند و ارتباطی با یکدیگر ندارند.

۲- ساختار هرمی

در این ساختار شبکه در راس قرار دارد و سازمانهای عضو زیر مجموعه آن هستند. زیر مجموعه ها ممکن است با یکدیگر در ارتباط باشند و یا ارتباط نداشته باشند.

۳- ساختار دایره ای

در این ساختار شبکه در مرکز و اعضاء درپیرامون آن هستند و ممکن است با یکدیگر ارتباط داشته باشند و یا در ارتباط با هم نباشند.

۴- ساختار ارتباط متقابل

در این ساختار شبکه در مرکز قرار دارد. اما ارتباط دو جانبه با اعضاء وجود دارد و اعضاء نیز با یکدیگر ارتباط دارند. این ساختار، الگوی مناسبی برای شبکه سازی است.

کارکردهای شبکه کدام ها هستند؟

مهمترین کارکرد ها و فواید شبکه به شرح  زیر است:

۱- مبادله و گردش آزاد اطلاعات (اطلاع رسانی)

۲- افزایش قدرت سازمانی

۳- تبادل افکار و تجربیات

۴- ایجاد هویت مشترک بین اعضای شبکه

۵- یکپارچگی مثبت و حفظ استقلال

۶- افزایش ظرفیت ها و توانمندی ها در سطوح فردی، سازمانی و اجتماعی

۷- گسترش زمینه های آموزش و توانمندسازی

مشکلات شبکه ها کدام ها هستند؟

مشکلاتی که ممکن است شبکه ها ایجاد کنند، به شرح زیر است:

۱- سازمان های کوچک در شبکه دیده نشوند و صدای آنها شنیده نشود.

۲- توانایی های افراد در سازمانهای کوچک ، نمایان نشود.

۳- تنوع نظرها و روش ها به نفع سازمان بزرگ شبکه، ازبین برود.

۴- سازمان ها برای جذب منابع مالی و موقعیت بهتر، به رقابت بپردازند.

چالش های پایداری شبکه ها کدام ها هستند؟

عوامل زیر، پایداری و استمرار شبکه ها را کاهش می دهد:

۱- بی اعتمادی یا کم اعتمادی اعضای شبکه به یکدیگر

۲- کمبود شفافیت در قوانین و مشخص نبودن جایگاه قانونی سازمانها

۳- ناتوانی گروه ها در ایجاد فضای تفاهم، ارتباط و همکاری

۴- حساسیت فراوان سازمانها در مورد استقلال هر سازمان

۵- کمبود اطلاعات و نگرا نی از تبادل اطلاعات و تجربیات

۶- محوریت یک فرد یا یک سازمان در درون شبکه

۷- عدم اعتقاد جدی به ضرورت و اهمیت شبکه در بین اعضای آن

۸- نابرابری بین اعضای شبکه

اقدامات لازم برای موفقیت شبکه کدام ها هستند؟

برای این که شبکه ای موفق باشد ،اقدامات زیر باید انجام گیرد:

۱- اهداف، وظایف، استراتژی ها و برنامه عمل شبکه ، مشخص و تعریف شود.

۲- ساختار شبکه ،غیر متمرکز باشد.

۳- مدیریت شبکه، مشارکتی باشد.

۴- ارتباطات درون شبکه ای و برون شبکه ای، تسهیل گردد.

۵- ارتباط های افقی جایگزین ارتباط های عمودی گردد.

۶- اجازه خلاقیت و بروز نوآوری در شبکه داده شود.

۷- موانع اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی شبکه، مشخص شود.

۸- محدودیت ها و فرصت های محلی، شناسایی شود.

۹- مسئولیت ها و وظایف هر فرد و سازمان، مشخص شود.

۱۰- از افراد با تجربه و مثبت اندیش کمک گرفته شود.

دکتر ابولفضل وطن پرست

 عضو هیئت مدیره جمعیت داوطلبان سبز

آشنایی با شبکه های بین المللی

 

تجربه شبکه بنگلادش به عنوان مطالعه موردی

شبکه ملی حقوق کودک بنگلادش از ۲۰۰ سازمان غیر دولتی که برای کودکان خیابانی کار می کنند، در سال ۱۹۹۰ تاسیس شد.

فعالیت اساسی این شبکه مورد حمایت از سازمان ها، ظرفیت سازی، بالا بردن آگاهی اعضا و فراهم کردن اطلاعات و منابع لازم در مورد حقوق کودک است.

در سال ۱۹۹۶ شبکه گزارشی در مورد شرایط واقعی کودکان در بنگلادش و تفاوت آن با استانداردهای حقوق کودک در کنوانسیون، تهیه کرد و پیشنهاداتی برای ایجاد تغییرات در وضعیت کودکان، ارائه داد.

توجـه شبـکه به شرایط بسیار سخت کودکان در خیابان ها ست و ادعا نـدارد که صدای همه کودکان اسـت اما درک خوبی از شرایط بســیار دشـوار این کودکان که آسـیب پذیرترین قشـر جامـعه هستند و درصد مهـمی از جمعـیت را تشـکیل می دهند، دارد و تغیـرات اقتصادی اجتماعی لازم را برای بهبود شرایط زندگی آن ها به خوبی می شناسد. انجام فعالیت های پژوهشی، انتشار مجلات، داشتن وب سایت از جمله اقدامات شبکه برای حمایت، نظارت و آگاه سازی است.

خلاصه ای از مهم ترین فعالیت های نظارتی شبکه در مورد کودکان ، ارائه گردد:

   – شناسایی و نظارت بر کار سازمان های دولتی مرتبط

   – ایجاد گسترش بانک اطلاعات شامل مقالات، روزنامه ها، گزارشات و……

   – برگزاری جلسات و کارگاه های آموزشی

   – برگزاری جلسات با مقامات مهم و کلیدی دولتی برای جمع آوری اطلاعات

   – ایجاد پرونده های مطالعاتی و تشکیل گروه های نظارتی

موفقیت های شبکه:

 – تصویب سند ملی برای کودکان

– بنیان گذاری مجمع ملی کودکان در سال ۱۹۹۹

– اصلاح قوانین نابرابر در مورد کودکان و نوجوانان دختر

– کاهش چشمگیرمیزان مرگ و میر کودکان

– پیشرفت و بهبود آموزش پایه

 پیشنهادات شبکه:

 – ایجاد یک سیستم نظارت و هماهنگ کننده

– اختصاص بودجه بیشتر به کودکان

– تسهیل و رشد مشارکت

– تلاش برای اطمینان از تطبیق قوانین داخلی با کنوانسیون حقوق کودک

– ثبت تولد همه کودکان

– مقابله با خشونت و آزار کودکان

– تلاش برای مبارزه همگانی با سوءتغذیه کودکان

– افزایش آگاهی نسبت به ناتوانی های جسمی کودکان و بهبود آن ها

– تلاش برای آموزش مربیان و بهبود محیط مدارس

– افزایش ثبت نام دانش آموزان و مبارزه با ترک تحصیل

– تلاش برای کاهش کار کودکان

   – اطمینان از کافی بودن مراقبت از کودکان پناهنده

   – ایجاد اصلاحات در دادرسی نوجوانان

   – به کار گیری همکاری های دو جانبه و منطقه ای برای مبارزه با قاچاق کودکان

شبکه بنگلادش می تواند نمونه ای از یک شبکه موفق باشد و به عنوان الگویی برای کار سایر شبکه ها، با توجه به نیازها و شرایط هر کشور، مورد استفاده قرار گیرد.

 

 دکتر جاوید

(نماینده سازمان نجات کودک در تاجیکستان)