download
نقش نهادهای محله‌محور در مقابله با کرونا
تاریخ انتشار: 30 آوریل ماه 20 

photo_۲۰۲۰-۰۴-۳۰_۱۶-۰۷-۲۲

شیوع بحران کرونا از اسفند ماه سال گذشته در ایران منجر به ایجاد تغییراتی مهم در ادبیات حکمرانی، ارائه تصویری به نسبت واقعی تر از شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور و شکاف های طبقاتی جامعه و بحران های بالقوه موجود در بطن آن، ارزیابی توان حاکمیت و نهادهای مدنی در مدیریت بحران و آسیب شناسی مناسبات دیپلماتیک، توان چانه زنی و آثار وضعی سیاست های بین المللی نظام در شیوع، کنترل و مقابله با این بحران گردید.

میهمان ناخوانده و شوم شرقی، به همان میزان که زخم هایی عمیق بر پیکر نحیف ایران زمین وارد کرد و از واقعیت های ناگوار زیر پوست جامعه پرده برداری کرد توانست بر اهمیت توجه بیش از پیش به برخی مفاهیم مهم اجتماعی همچون مشارکت و سرمایه اجتماعی، فعالیت های داوطلبانه، شبکه های محلی و سازمان های مدنی برای مقابله با بحران های بزرگ و ضرورت و اهمیت توجه و صیانت از آنها صحه بگذارد.

نگاهی به شیوه ورود و انتشار ویروس کرونا در ایران و نحوه مواجهه دولت با آن، خانواده های ایرانی را با این واقعیت مواجه کرد که میان انتظار آنان از حاکمیت و آنچه در عمل رخ داد تفاوتی معنادار و فاصله ای زیاد وجود دارد و در شرایطی که بحران تمامی شئون اقتصادی، اجتماعی و انسانی زندگی خانواده های ایرانی را دستخوش تاثیراتی هولناک و مخرب کرده است نمی توانند از نهاد حاکمیت به طور عام و دولت و نهادهای حمایتی تحت نظر آن به طور خاص جز اندکی انتظار داشته باشند. آسیب شناسی دلایل این وضعیت البته موضوع این نوشتار نیست و شدت بحران نیز به حدی است که اولویت کنونی جامعه نیز توجه به این مقوله نمی باشد.

واکنش طبیعی جامعه در چنین وضعیتی البته بازگشت به خویش و توجه به ظرفیت هایی نظیر تشکل های غیردولتی، موسسات خیریه، انجمن های محلی و نظایر آنهاست در بطن نهاد جامعه وجود داشته و در چنین اوضاعی برای نجات و بهبود امور فراخوانده می شود.

انجمن های محلی گروه های اجتماعی در سطح خرد هستند که برای رسیدن به اهداف مشترک بر اساس همکاری داوطلبانه بخشی از ساکنین محدوده معین شهر یا روستا و در دوره ای معین شکل می گیرند. این انجمن ها در زمره تشکل های داوطلبانه هستند که نقشی محوری را در عرصه اجتماعی و فرهنگی، اقتصادی و سیاسی ایفا می کنند. بدون شک یکی از راه هایی که می توان مشارکت اجتماع برای رسیدگی به امور خود را تضمین کرد تشکیل و توسعه انجمن های محلی است. مطالعه تجربیات جهانی موید آن است که فعالیت انجمن های محلی مسیری مطمئن برای حفظ سلامت محیط شهری و فائق آمدن بر آسیب های اجتماعی، فرهگی و کالبدی – فضایی محسوب می شود.

انجمن های محلی و شبکه مناسبات آنان در واحد محله نقشی بی بدیل در بسیج امکانات انسانی و مالی و افزایش محسوس کارایی و اثربخشی اقدامات و تخصیص منابع مختلف در مواجهه با بحران هایی نظیر کرونا دارد. فلسفه تشکیل این شبکه های کارآمد در واحد محله برآمده از جنبش «حداکثر مشارکت ممکن» و این باور است که ضرورت دارد ساکنان، مدیریت اولیه و مسئولیت های اجرایی را بر عهده بگیرند. تراکم نسبی جمعیت و تمرکز بر واحد جغرافیایی محله فضایی مناسب برای ایجاد تماس و برقراری ارتباط میان ساکنان در این شبکه ها را فراهم می آورد و در نتیجه قدرت بسیج کنندگی و تعداد نقش هایی را که ساکنان به طور بالقوه می توانند ایفا نماید افزایش می دهد.

تمرکز این شبکه ها بر فعالیت های «نیاز-محور» و ارتباطات چهره به چهره از خصوصیت های مهمی است که در شرایط بحران نقش ممتازی را در کاهش آسیب ها و افزایش بهره وری اقدامات بازی می کند.

موسسه توانمندسازی زنان و کودکان مهر و ماه که نقطه کانونی فعالیت های خود را بر محله فرحزاد تهران قرار داده است در مواجهه با پدیده ویروس کرونا تلاش خود را بر آن داشت تا با بهره مندی از توانمندی انسانی و مالی خود، همکاری تنگاتنگ با سایرتشکل های غیردولتی فعال در این محدوده و سازماندهی ظرفیت های موجود در بطن این محله برای کاهش عوارض درمانی، بهداشتی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی ناشی از شیوع این ویروس به ایفای نقش بپردازد. بازخوانی تجربیات این نهاد و مستندسازی آنها علاوه بر اینکه می تواند مورد ارزیابی و آسیب شناسی کارشناسان قرار گیرد در الگوسازی و بازنشر آنها در سایر محلات و رویدادهای مشابه در آینده تاثیر بسزایی خواهد داشت.

«شناسایی افراد واجد شرایط برای دریافت کمک های مادی» از اصلی ترین فعالیت های این مجموعه پس از شیوع ویروس کروا محسوب می شود. با توجه به سبک زندگی شغلی ساکنان محله و درصد بالای اشتغال آنان در مشاغل غیررسمی فاقد پوشش بیمه ای و منابع درآمد ناپایدار و روزمزد در گام نخست اقدام به شناسایی افراد در معرض آسیب و سازماندهی آنان برای ارائه بسته های معیشتی گردید. سپس با استفاده از ظرفیت های موجود در سطح محله با حفظ کرامت انسانی واجدید شرایط نسبت به توزیع غیرمستقیم و باواسطه اقلام اقدام شد.

«ظرفیت سازی برای اشتغال خانگی» متناسب با شرایط بحران و با هدف رفع نیازهای آنی آحاد جامعه به اقلام بهداشتی نظیر ماسک در کنار کسب درآمد مقطعی برای واجدین شرایط اقدام دیگری بود که با همکاری مددکاران و کارشناسان اشتغال موسسه و همکاری سایر نهادهای ذیربط صورت گرفت.

«ارائه آموزش های عمومی برای نحوه قابله با شیوع ویروس کرونا» از طریق سازماندهی و آموزش داوطلبان و مراجعه به درب منازل و ارتباط چهره به چهره با ساکنان اقدام دیگری بود که به افزایش سطح آگاهی ساکنان محله برای زیست در شرایط بحران کمک شایانی نمود.

«شناسایی مبتلایان به ویروس کرونا» با هدف جلوگیری از شیوع ویروس توسط آنان در سطح محله و رفع نیازهای مادی و معنوی بیمار و خانواده آن از طریق ارائه بسته های معیشتی، تامین دارو و تجهیزات پزشکی مورد نیاز و خرید اقلام مورد نیاز خانواده از طریق شبکه داوطلبان به منظور کاهش تردد آنان در سطح محله از دیگر اقدامات پیش بینی شده در شرایط موجود برای مقابله با شیوع بیشتر ویروس در سطح محله محسوب می شود.

«تسهیل شرایط زندگی در قرنطینه» اقدامی دیگر بود که در قالب برنامه هایی چون خرید اقلام سالمندان و افراد دارای بیماری های زمینه ای یا افراد فاقد همسر و فرزند که به تنهایی زندگی می کنند توسط داوطلبان، ارائه بسته های آموزشی و روان شناختی با هدف کاهش سطح تعارضات در واحد خانوار، ارائه اقلام آموزشی و ابزارهای کمک آموزشی و سرگرمی برای کودکان با اولویت کودکان کار و اتباع غیرایرانی ساکن محله در دست اجرا می باشد.

در کنار این اقدامات توجه به مسائلی چون تشویق مالکان واحد های مسکونی و تجاری دارای مستاجر در سطح محله برای بخشش یا ارائه تخفیف در اجاره املاک به مستاجران، شناسایی واجدین شرایط و ارائه تسهیلات قرض الحسنه به آنان از طریق صندوق موسسه و نهادهای مشابه، نظارت بر روند ارائه خدمات آموزشی به کودکان کار تحت پوشش موسسه به طور مستمر، سازماندهی و مشارکت در ضدعفونی و تنظیف محیط محله و نظایر آن در صدر اولیت های موسسه در برهه حساس کنونی بوده است.

این اقدامات نمونه هایی از ظرفیت نهادهای محله محور و شبکه های اجتماعی سازماندهی شده درسطح آن است که با توجه به ویژگی هایی نظیر «تامین منافع مشارکت کنندگان به موازات مخاطبان»، «وجود اعتماد به گردانندگان و اعضا»، «دوام بهره مندی مخاطبان از اقدامات» و «بهره وری مناسب» می تواند به شکل محسوسی به بهبود اوضاع و کاهش آلام ساکنان به ویژه اقشار آسیب پذیر کمک نماید. بدون شک اعتماد نهادهای حاکمیتی به ویژه دولت محترم و سازمان های مسئول در این زمینه به خصوص بهزیستی، کمیته امداد، شهرداری ها، شورایاری، بسیج و مسجد محل و … می تواند به ارتقای سطح کمی و کیفی فعالیت این مجموعه ها و افزایش کارایی و اثربخشی اقدامات نهادهای فوق الذکر یاری نماید.

تاریخ این سرزمین در برهه های مختلف و سرنوشت سازی همچون هشت سال جنگ تحمیلی، ایام پیروزی انقلاب ۵۷ انقلاب مشروطه و روزهای اشغال ایران توسط قوای متفقین شاهد نقش موثر این نهادها در بهبود زندگی مردم بوده است. امید داریم با همت بلند مردمان نیک اندیش و بلند همت ایران زمین دوشادوش یکدیگر با سری بلند این روزهای سخت را به صفحاتی درخشان از همدلی و پیوند ایرانیان در تاریخ این آب و خاک بدل نماییم.

 

منبع: mehromahngo@