logo
🔹توجه رو به رشد گزارشگران حقوق بشر ملل متحد به حوزه عمومی و اهمیت آن در صیانت از حقوق بشر
تاریخ انتشار: 28 اکتبر ماه 19 

🔹توجه رو به رشد گزارشگران حقوق بشر ملل متحد به حوزه عمومی و اهمیت آن در صیانت از حقوق بشر

مدتهاست مفاهیمی چون حوزه عمومی یا عرصه عمومی یا سپهر عمومی یا گستره همگانی یا فضای عمومی یا فضای مدنی و معادل های انگلیسی ذیربط مانند در ادبیات تخصصی علوم اجتماعی و سیاسی و فلسفی مطرح می باشد و محققان متعددی آثاری در این زمینه نگاشته و آرای نظریه پردازانی که این ایده را در اندیشه های خود مطرح کرده اند از قبیل هابرماس یا هانا آرنت و دیگران مورد بحث و واکای های علمی مختلف قرار گرفته است.

اینکه در جوامع مختلف باید بین حکومت یا نهادهای عمومی و حوزه خصوصی مردم حوزه دیگری برسمیت شناخته شود با عنوان حوزه عمومی که در آن و از طریق هویت ها و قالبها و محیط های متنوع ، مردم بتوانند آزادانه نظرات و دیدگاههای خود در قبال مسائل مختلف جامعه را مطرح و به درک مشترکی برسند و این حوزه از آن چنان مشارکت و قدرت فراگیر متکی به حضور عقلانی و آزادانه و بدون تبعیض همگان برخوردار باشد که قدرت عمومی از اجماع حاصله در این فضا اشراب شود و خیر عمومی با اجماع همگانی مورد پیگیری قرار گیرد ، توصیف ساده ای از محتوای مربوط به فضا یا حوزه عمومی است.

این مفهوم و پیامدهای آن چندی است در متون تخصصی حقوق بشر و به ویژه از سوی گزارشگران موضوعی شورای حقوق بشر و برخی نهادهای بین المللی دیگر مورد طرح و تبیین دقیق تر قرار می گیرد و اهمیت آن برجسته تر میشود. در نشست امسال مجمع عمومی ملل متحد دو گزارشگر ویژه یکی در زمینه حقوق فرهنگی و دیگری در زمینه حق انجمن و اجتماعات مسالمت آمیز خیلی دقیق به این بحث ورود کردند و ضمن تبیین نگاه خود در این زمینه و بیان شاخص هایی در مورد آن و کارکردش در قبال دستیابی به اهداف مطلوب سیاسی یا اقتصادی یا اجتماعی هر جامعه از همه کشورها خواستند تا حوزه عمومی را برسمیت شناخته و موانع رشد و شکوفایی آنرا از سر راه مردم بردارند.

تامل در این دیدگاهها از این جهت حائز اهمیت است که نظریه پردازی ها را در قالب قواعد حقوقی و موضوعه بین المللی به ویژه در قامت استانداردهای حقوق بشر معرفی و مورد پیگیری قرار می دهد. جوامع در حال توسعه لازم است ضمن مشارکت عالمانه در این روند های نظری مهم ، نسبت خود با این مباحث را روشن کنند و به محیط خود بنگرند که آیا بسترهای اجماع ساز در جامعه برای حل مشکلات و چالش های مختلف را برسمیت می شناسند یا از اجماع عمومی وحشت دارند و هر جا احساس کنند مردم ممکن است با هم به وحدت نظری متفاوت با دیدگاه حکومتگران برسند آنرا تهدید دیده و مانع رشد و تقویت آن می شوند .فرقی نمی کند که این هم افزایی دیدگاههای مردم در قالب رسانه یا در فضای مجازی یا در قالب انجمن های مدنی یا تشکل های دانشگاهی یا نهادهای صنفی یا حتی محیط های بازتری مانند گفتگوهای گروهی در پارک ها یا کافه ها یا کتابفروشی ها و غیره باشد. در حوامعی که بسترهای اجماع ساز عمومی تدارک دیده نشده اعلب برای مسائل ساده دائما اختلافات متنوع بروز می یابد و فرسایشی ادامه پیدا می کند و حقوق مردم بدون پشتوانه صیانت همگانی باقی می می ماند. در این جوامع، تکثر دیدگاهها برای رسیدن به نظر مشترک برسمیت شناخته نمیشود و این خود آسیب های متعدد را دامن می زند.

خوب است جامعه خود را در قبال این بحث مهم مورد ارزیابی قرار دهیم که در چه وضعیتی هستیم و برای آینده بهتر چه باید کرد؟ متن دو گزارش گزارشگر شورای حقوق بشر در زمینه حقوق فرهنگی و آزادی اجتماعات که به نشست کنونی مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک ارائه شده است: https://undocs.org/A/74/255