logo
زندگی «با طبیعت» یا «بر طبیعت»
تاریخ انتشار: 3 می ماه 19 

زندگی «با طبیعت» یا «بر طبیعت» فاطمه قاسم زاده (روزنامه شرق- چهارشنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۸- صفحه ۱۶) طبیعت مجموعه‌ای از پدیده‌های گوناگون ازجمله حیوانات، گیاهان، کوه‌ها، جنگل‌ها، آب‌وهوا و… است که ویژگی‌ها و قانونمندی‌های خاص خود را دارند. انسان نیز به‌عنوان موجودی خاص و متمایز از سایر موجودات، از سال‌های بسیار دور در طبیعت زندگی کرده است. رویکرد انسان در برابر طبیعت و محیط‌ زیست هم بر ساختار طبیعت و نیز بر چگونگی زیست انسان در طبیعت تأثیرگذار است. اگر انسان طبیعت و قوانین آن را بشناسد و زندگی خود را بر اساس آنها تنظیم کند، از بحران‌ها و آسیب‌های طبیعت برکنار می‌ماند. این رویکرد زندگی «با طبیعت» است و اگر برعکس به آنها توجه نکند و به مداخلات نادرست در ساختار طبیعت و محیط ‌زیست بپردازد، هر یک از پدیده‌های طبیعت می‌تواند روزی به عاملی آسیب‌زا و مخرب تبدیل شود؛ این رویکرد زندگی «بر طبیعت» است. چنین رویکردی متأسفانه سال‌های متمادی است که در کشور ما رواج دارد و به همین علت با بحران‌هایی مانند سیل، زلزله، توفان، ریزگرد، خشک‌سالی و… روبه‌رو بوده‌ایم که علت اصلی آنها بی‌توجهی به قوانین طبیعت و رعایت‌نکردن اصول حاکم بر آنها بوده است. سیل بهاری خانمان‌براندازی که امسال استان‌های بسیاری را از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب درنوردید، نمونه بارزی از رویکرد زندگی «بر طبیعت» است که در جامعه‌ ما به‌شدت رواج دارد. در بحران اخیر، شدت آسیب‌های ناشی از سیل ویرانگر به‌حدی است که باوجود گذشت بیش از یک ماه از آغاز آن و با توجه به کمک‌های سازمان‌های دولتی و غیردولتی در پاسخ‌گویی به نیازهای آسیب‌دیدگان، متأسفانه به دلایل گوناگون ازجمله شدت و گستردگی حادثه، مدیریت بحران یا به‌عبارت بهتر بحران مدیریت، مشکلات پیش از بحران در بسیاری از استان‌ها، تعداد، پراکندگی و دوردستی بسیاری از روستاها و… هنوز نیازهای اساسی مردم برطرف نشده و بسیاری از هم‌وطنان ما در شرایط دشواری زندگی می‌کنند. رویکرد زندگی «بر طبیعت» در کشور ما در سطح اجتماعی و فردی وجود دارد؛ تخریب جنگل‌ها، سدسازی‌های نامناسب، تغییر وضعیت طبیعی رودخانه‌ها، جاده‌سازی‌های نامناسب و… از مظاهر نادیده‌گرفتن اصول حاکم بر محیط ‌زیست و طبیعت در سطح اجتماعی است. ویلا‌سازی‌های نامناسب، رها‌کردن زباله‌ها در کناره‌های رودخانه‌ها، جنگل‌ها، سواحل دریا، جوی‌های آب شهرها و… از رفتارهای آسیب‌رسان به محیط‌ زیست به‌دست افراد جامعه است. برای کاهش این مشکلات و تحقق رویکرد زندگی «با طبیعت» به آموزش مداوم نیاز داریم. تجربه نشان داده است که آموزش هم در بُعد پیشگیری و هم در زمینه‌ کاهش آسیب‌ها بسیار اثرگذار است؛ آموزشی که از بهترین دوران یادگیری یعنی سال‌های کودکی آغاز شود. چنین آموزشی یکی از اهداف و وظایف بزرگ نظام‌های آموزشی جهان است که متأسفانه در جامعه ما به آن توجه نشده است. محیط ‌زیست و طبیعت مانند بسیاری از موضوعات ضروری برای زندگی در جهان امروز در نظام آموزش‌وپرورش ما کمتر مورد توجه قرار گرفته است. حاصل چنین نظام آموزشی رواج رویکرد زندگی «بر طبیعت» و تخریب محیط ‌زیست به‌جای تلاش برای حفظ و بقای آن است. در سطح اجتماعی نیز متأسفانه در بسیاری از موارد، تصمیمات مهمی که باید در ارتباط با محیط‌ زیست و طبیعت گرفته شود، ازسوی کارشناسان مربوطه، صورت نمی‌گیرد و افراد تصمیم‌گیرنده شناخت، تجربه و آگاهی کافی را در زمینه موضوعات مرتبط با محیط‌ زیست ندارند. نمونه‌های بسیاری از سدسازی‌ها، تخریب جنگل‌ها، جاده‌سازی، پل‌سازی، حفر چاه‌های آب، تخریب قنات‌ها و… در نقاط مختلف کشور وجود دارد که نشان‌دهنده‌ تصمیم‌گیری‌های نادرست با محیط‌ زیست از سوی افراد و گروه‌های غیرکارشناس بوده است. امید است که سیل مخرب اخیر حداقل اهمیت و ضرورت توجه به دو موضوع اساسی را که حاصل رویکرد زندگی «با طبیعت» است، برای مسئولان کشور و مردم آشکار کند: تدوین برنامه‌های مناسب برای آموزش حفظ محیط‌ زیست به افراد جامعه، به‌ویژه کودکان تصمیم‌گیری در ارتباط با حفظ محیط ‌زیست ازسوی کارشناسان مرتبط.