6253E104-EC80-4285-8443-B1517049D0CB_w408_r1_s
به مناسبت روز جهانی حقوق بشر
تاریخ انتشار: 10 دسامبر ماه 18 

      میلیون‌ها سال از زندگی بشر بر روی کره‌ی زمین می‌گذرد. علی‌رغم ابهاماتی که از نظر آغاز و چگونگی شکل‌گیری حیات در سیاره‌ی ما وجود دارد، زندگی انسان‌ها همیشه با تغییراتی همراه بود که حاصل تلاش بشر برای بهتر کردن شرایط خود در زمینه‌های مختلف می‌باشد. از آنجا که زندگی انسان‌ها از آغاز به صورت جمعی بوده و انسان موجودی اجتماعی است، این تلاش‌ها نیز به شکل گروهی انجام می‌شده است.

      تلاش انسان‌ها برای بهبود شرایط زندگی و رفع نیازهای خود در زمینه‌های مادی و معنوی، منطبق با ساختارهای اجتماعی و اقتصادی جامعه در هر دوره‌ای صورت گرفته است: از شکار و کشاورزی برای رفع نیازهای مادی خود تا مبارزه برای لغو بردگی و آزادی به عنوان مهم‌ترین نیاز معنوی انسان‌ها، طیف گسترده‌ای از این تلاش‌ها را نشان می‌دهد.

      این تلاش‌ها به ویژه در زمینه‌ی نیازهای معنوی اغلب با موانعی رو‌به‌رو بوده و هست؛ موانعی که گروهی از انسان‌ها، برای حفظ منافع خود، در برابر دیگران ایجاد می‌کنند. نمونه‌ی مشخص آن مقوله‌ی «حقوق بشر» است که مجموعه‌ای از اساسی‌ترین حقوق انسان‌ها را تشکیل می‌دهد؛ حقوقی که با گذشت میلیون‌ها سال از زندگی بشر، هنوز بسیاری از آن‌ها تحقق نیافته است و همیشه این پرسش را در ذهن‌ها ایجاد می‌کند که چرا چنین است؟ آیا این حقوق فراتر از حد نیاز انسان‌هاست؟ آیا برای تحقق آن‌ها منابع مالی فراوانی مورد نیاز است؟ آیا انسان‌ها شایستگی دستیابی به این حقوق را ندارند؟ آیا درخواست این حقوق، بلندپروازانه و دور از واقعیت است؟ آیا انسان‌ها از به دست آوردن حقوق خود ناتوانند؟ آیا نسبت به حقوق خود از آگاهی کافی برخوردار نیستند؟ و پرسش‌های دیگری که هر بار با تضییع حقوق بشر در سراسر جهان، در ذهن انسان نقش می‌بندد. اما هیچ‌یک از این دلایل، در عین حال که کم و بیش مؤثرند، علت واقعی تحقق نیافتن حقوق انسان‌ها نمی‌باشند و علت اصلی در ساختار جوامع انسانی نهفته است.

      بدون این که به گذشته‌های دور برگردیم، در حال حاضر، کلیه نظام‌های موجود در جهان، با تفاوت‌هایی، نظام‌های طبقاتی هستند که معمولاً قدرت در اختیار گروه اندکی است که بیشترین امکانات را داراست و بر گروه کثیری که از کمترین امتیاز برخوردار است، حاکمیت خود را اعمال می‌کند و بدیهی است که لازمه‌ی چنین حاکمیتی، بهره‌کشی و کاربرد زور، خشونت و تحمیل و پایمال کردن حقوق انسان‌هاست. در واقع چنین ساختارهایی بدون توسل به این شیوه‌ها قادر به حفظ و پایداری خود نمی‌باشند و راز بقای آن‌ها در کاربرد همین روش‌ها و نگرش‌هاست.

      وضعیت حقوق زنان و کودکان نیز به همین گونه است و در همین روند اجتماعی، تضییع می‌گردد با این تفاوت که زنان و کودکان به علت ویژگی‌های خود، آسیب‌پذیری بیشتری دارند و از ستم دوگانه‌ای رنج می‌برند و به/ویژه کودکان که حتی قادر به دفاع از خود نیستند و به حقوق خود آگاهی ندارند و در نتیجه حقوق آنان بیشتر پایمال می‌گردد. بنابراین، تلاش انسان‌ها در راه دستیابی به حقوق خود، در نهایت، جدا از مبارزه‌ی آن‌ها برای تغییر ساختارهای اقتصادی – اجتماعی و نظام‌های نامطلوب نیست؛ ساختارهایی که از مهم‌ترین موانع تحقق حقوق بشر به شمار می‌رود.

      حقوق بشر در واقع نیازهایی است که انسان‌ها برای زیستن لازم دارند. مجموعه‌ای از این حقوق، در سی ماده، توسط سازمان ملل در اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر گردآوری شده است تا به صورت منشور مشترکی در سراسر جهان به مورد اجرا درآید چون انسان‌ها، صرف‌نظر از تفاوت‌هایی که از نظر فردی و اجتماعی با یکدیگر دارند، در مورد حقوق انسانی با هم مشترکند.

      حقوق بشر تمام جنبه‌های زندگی انسان را دربر‌می‌گیرد و اگر بخواهیم محورهایی برای تقسیم‌بندی آن در نظر بگیریم، زمینه‌های اصلی زیر را می‌توانیم مشخص کنیم:

  • حقوقی که برای زندگی مادی و زیست انسان‌ها ضرورت دارد مانند حق برخورداری از خوراک، مسکن، کار، ازدواج، مراقبت‌های پزشکی و بهداشتی و…

  • حقوق اجتماعی که مشارکت افراد را در زندگی جمعی امکان‌پذیر می‌سازد مانند حق برخورداری از امنیت اجتماعی، مشارکت در اداره‌ی امور کشور، حق دخالت در تعیین نوع نظام سیاسی جامعه‌ی خود از طریق انتخابات آزاد، تشکیل اتحادیه‌ها، انجمن‌ها و گروه‌های مسالمت‌آمیز و یا شرکت در آن‌ها و…

  • حقوق فرهنگی که رشد فکری و تکامل شخصیت انسان‌ها را سبب می‌شود مانند حق برخورداری از آموزش و پرورش، حق استفاده از اوقات فراغت به نحو مطلوب، شرکت آزادانه در زندگی فرهنگی در زمینه‌های هنری، علمی، فنی و… حق دسترسی آزاد به اخبار و اطلاعات فرهنگی در زمینه‌های مختلف بدون توجه به مرزها و…

  • حقوق معنوی یا حقوقی که بدون آن‌ها زندگی انسانی معنای اصلی خود را از دست می‌دهد مانند آزادی اندیشه، بیان، عقیده، مذهب، منع هر نوع تبعیض بر اساس نژاد، رنگ، جنس، زبان، مذهب، ملیت و عقیده‌ی سیاسی، حق زندگی در هر کشوری به میل خود و…

  • حقوقی که برای حمایت از انسان‌ها در زندگی فردی و اجتماعی ضروری است و باید توسط قانون تضمین گردد مانند منع هر نوع شکنجه و رفتار ظالمانه و برخلاف شئون انسانی، منع هر نوع مداخله در زندگی خصوصی و خانوادگی افراد، حق برخورداری از حمایت قانون به طور مساوی، منع توقیف‌های خودسرانه، زندان و تبعید، حق دفاع از خود در محاکم صالح و…

      در مورد اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر به نکات اساسی زیر می‌توان اشاره کرد:

  • اعلامیه‌ی حقوق بشر بر حمایت دولت و جامعه از نهاد خانواده به عنوان رکن طبیعی و اساسی جامعه تأکید دارد و این تأکید با توجه به نقش خانواده در رشد و پرورش انسان‌ها، اهمیت ضروری دارد.

  • اعلامیه حقوق بشر بر حمایت از مادران و کودکان به عنوان گروه‌های آسیب‌پذیر جامعه، تأکید دارد و این تأکید با توجه به ویژگی‌های این گروه، اهمیت اساسی دارد.

  • اعلامیه‌ی حقوق بشر بدون هیچ‌گونه تمایزی برای بهره‌مندی تمام انسان‌ها، صرف‌نظر از نژاد، رنگ، جنس، ملیت، مذهب و عقیده‌ی آنان تأکید دارد و این تأکید با توجه به برابری انسان‌ها با هم، ضرورت دیگری دارد که اعلامیه‌ی حقوق بشر به آن توجه کرده است.