Beheshti
در سریال‌سازی باید «فرآیندگرا» باشیم نه «نتیجه‌گرا»
تاریخ انتشار: ۱۹ فروردین ماه ۹۷ 
دکتر فاطمه قاسم‌زاده پژوهشگر امور آموزشی سریال، داستان و فیلم با هر محتوای تولیدی که در زمینه فرهنگی و موثر بر ذهنیت عموم جامعه تولید می‌شود به نظر باید خط سیر مشخصی داشته باشد. در این مسیر آنچه اهمیت دارد این است که اثر تولیدی ما «فرآیندی» مشخص داشته باشد تا مخاطب تحت‌ تأثیر زیربخش‌های یک اثر قرار نگیرد؛ سریال پایتخت که در ایام عید نوروز پخش شد از این جهت دارای ایراد اساسی است. در دوران پخش این سریال، فعالان اجتماعی و حاضران در سمن‌ها نقدهایی را وارد کردند؛ نقدهایی که هر کدام بسته به زاویه دید مخاطبان دغدغه‌ای را مطرح می‌کرد و در ایام تعطیلات که روزنامه‌های کشور در فضای رسانه‌ای حضور نداشتند، این دغدغه‌ها مطرح شد. پس از آن نیز سازندگان و دست‌اندرکاران تولید سریال پاسخ‌هایی دادند که به نظر من جدای از ایرادات وارد‌شده، خود این پاسخ بیش از همه ایراد دارد. دست‌اندرکاران تولید سریال می‌گفتند موضوعات مطرح‌شده قضاوت زودهنگام است و مخاطبان باید منتظر بمانند تا انتهای سریال، آن موقع اگر نقدها هنوز وارد بود، می‌توان به آنها پاسخ داد. درباره این موضوع همان‌طور که در آغاز این بحث طرح شد تولیدات فرهنگی ما باید «فرآیندگرا» باشند نه «نتیجه‌گرا» این‌که بخواهیم موضوعاتی را طرح کنیم و بعد در قسمت آخر یک سریال پربیننده، موضوع را جمع کنیم، همان نتیجه‌گرایی است که خیلی مطلوب به نظر نمی‌رسد؛ زیرا این امکان هست که مخاطب سریال از جایی به بعد دیگر سریال را نبیند و به نتیجه‌ای‌ که در قسمت آخر یا یکی دو قسمت پایانی به دست می‌آید، نرسد. بنابراین اگر موضوعی جنبه بدآموزی داشته باشد و در قسمت‌های ابتدایی مطرح شود، هیچ تضمینی وجود ندارد که مخاطب تا انتهای سریال را دنبال کند و نتیجه حاصل شود. بحث بعدی این است که امکان دارد زاویه دید مخاطب با دست‌اندرکاران تولید سریال همخوانی نداشته باشد و مخاطب منطق‌ رسیدن به نتیجه را نپذیرد و برنامه‌ریزی دست‌اندرکاران نقش بر آب شود.
سریال پایتخت از نظر من (تا آن قسمت که دیدم) دارای چند ایراد بود. یکی این‌که تبلیغ ازدواج زود هنگام در آن وجود دارد و مطابق آنچه در تصاویر دیده می‌شود، تولیدکنندگان حس همدلانه‌ای با این موضوع دارند و نه‌تنها از آن به‌عنوان یک آسیب یاد نمی‌کنند که بر عکس حس همدلانه با ازدواج نوجوان در این سریال وجود دارد. تبعات این نوع ازدواج هم امروز مشخص است و صحبت درباره آن تکرار همان مکرراتی است که بارها مطرح شده است. بحث دیگر این است که وقتی شعار ‌سال در کشور «حمایت از کالای ایرانی» است و تمام دستگاه‌های تبلیغی کشور این موضوع را تبلیغ می‌کنند، ناگاه می‌بینید یک سریال پرمخاطب، سفر به ترکیه و تجارت با این کشور را تبلیغ می‌کند و تب استفاده از تولیدات این کشور را بالا می‌برد. این موضوع بر ذهنیت عمومی جامعه تأثیر می‌گذارد و بعید است کسی بتواند از تأثیر آن صرف‌نظر کند. ایرادات دیگری هم درباره این سریال طرح شده است اما اگر در هر سریال دست‌اندکاران بخواهند طرح موضوع کنند و درنهایت در قسمت‌های پایانی «نتیجه خوب» حاصل کنند، عملا مسیر را اشتباه رفته‌اند.